Triệt đau thần kinh tọa nhờ “Châm cứu tâm lý” – Báo Khoa học & Đời sống

Bài viết của tác giả Nhật Hà, đăng trên Báo Khoa học & Đời sống, số 43, ngày 8/4/2016, ghi lại trường hợp anh Đặng Văn Khanh, 43 tuổi, ở Lý Tự Trọng, Ninh Bình. Anh Khanh từng bị đau thần kinh tọa nghiêm trọng đến mức phải bỏ công việc sửa chữa ô tô đang đem lại thu nhập tốt, trải qua gần 20 năm tìm đủ cách chữa trị, rồi dần cải thiện nhờ kết hợp nhiều phương pháp như dùng thuốc, tác động cột sống, bấm huyệt và phương pháp EFT, còn được bài báo gọi là “châm cứu tâm lý”.

Theo lời anh Khanh, bệnh khởi phát từ năm 1996, sau giai đoạn học cơ khí sửa chữa ô tô trong áp lực cao và làm việc nhiều tại xưởng sửa chữa. Ban đầu, anh chỉ cảm thấy đau mỏi vùng lưng và nghĩ đó là hệ quả của lao động quá sức. Nhưng một buổi sáng, khi cúi xuống giếng múc nước, anh đột ngột đau dữ dội vùng thắt lưng. Đi khám Tây y, anh được chẩn đoán viêm và thoái hóa cột sống. Thuốc tiêm và thuốc uống giúp đỡ đau tạm thời, nhưng sau đó đau tái phát, đồng thời anh gặp biến chứng chảy máu dạ dày. Anh tiếp tục tìm đến Đông y, uống thuốc nhiều tháng, nhưng lưng vẫn đau lan xuống hai chân, tê dại, đi lại phải cong người.

Tình trạng bệnh kéo dài khiến anh bi quan, thậm chí không dám lập gia đình vì sợ bệnh tiến triển nặng sẽ làm khổ vợ con. Sau đó anh vào nhà thờ tĩnh tâm, được một thầy tu chuyên nắn chỉnh xương hỗ trợ tác động cột sống, nhờ vậy giảm đau và đi lại được. Anh chuyển sang làm non bộ, cây cảnh, nhưng trong một lần thi công hòn non bộ, do áp lực công việc và đi lại nhiều, anh bị trượt thân đốt sống L4-L5 và L5-S1. Đợt tái phát này rất nặng: anh nằm không tự kéo được chăn, không đứng dậy được, có người xốc nách đứng lên thì đau không chịu nổi, muốn đi khám cũng không thể chống gậy mà phải bò.

Đau thần kinh tọa dưới góc nhìn y học hiện đại

Đau thần kinh tọa là tình trạng đau theo đường đi của dây thần kinh tọa, thường bắt đầu từ vùng thắt lưng, lan qua mông, xuống mặt sau đùi, cẳng chân và có thể đến bàn chân. Cơn đau có thể đi kèm tê, châm chích, nóng rát, yếu cơ hoặc cảm giác điện giật. Về mặt giải phẫu, dây thần kinh tọa được tạo bởi các rễ thần kinh vùng thắt lưng – cùng, đặc biệt là L4, L5, S1, S2 và S3. Khi các rễ thần kinh này bị kích thích, viêm hoặc chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện đau lan kiểu thần kinh tọa.

Các nguyên nhân thường gặp gồm thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, thoái hóa cột sống, trượt đốt sống, co thắt cơ sâu vùng mông hoặc tổn thương sau chấn thương. Trong trường hợp anh Khanh, bài báo mô tả nhiều yếu tố có thể cùng tham gia: viêm và thoái hóa cột sống, đau lan xuống hai chân, trượt đốt sống L4-L5 và L5-S1, lao động nặng, stress kéo dài và các đợt tái phát sau vận động sai hoặc quá tải.

Điểm quan trọng là đau thần kinh tọa không chỉ là vấn đề “xương chèn dây thần kinh”. Với đau kéo dài nhiều năm, hệ thần kinh có thể trở nên nhạy cảm hơn. Khi đó, một kích thích nhỏ như ngồi xe chật, đi xe máy xóc, bê vật nặng, xoay người sai tư thế hoặc căng thẳng kéo dài cũng có thể làm đau bùng phát. Đây là lý do nhiều người điều trị đỡ một thời gian rồi tái phát, dù đã dùng thuốc, tác động cột sống hoặc bấm huyệt.

Đau mãn tính là hiện tượng sinh học – tâm lý – xã hội

Quan điểm hiện đại về đau mãn tính không xem đau chỉ là tín hiệu từ mô tổn thương. Đau là kết quả của một hệ thống xử lý phức tạp gồm dây thần kinh ngoại biên, tủy sống, não bộ, hệ miễn dịch, hệ nội tiết, giấc ngủ, cảm xúc, ký ức đau, niềm tin về cơ thể và môi trường sống. Vì vậy, hai người có hình ảnh chụp cột sống giống nhau có thể cảm nhận đau rất khác nhau; ngược lại, một người có thay đổi cấu trúc trên phim nhưng ít đau, trong khi người khác đau dữ dội dù tổn thương không tương ứng hoàn toàn.

Khi đau kéo dài, não bộ có thể bước vào trạng thái cảnh giác cao. Các vùng não liên quan đến chú ý, cảm xúc, dự đoán nguy hiểm và ký ức bắt đầu tham gia mạnh hơn vào trải nghiệm đau. Người bệnh không chỉ đau vì dây thần kinh bị kích thích, mà còn đau vì cơ thể luôn trong tư thế phòng vệ. Cơ lưng, cơ hông, cơ mông và cơ chân có thể co cứng kéo dài. Người bệnh sợ cúi, sợ xoay người, sợ đi lại, sợ ngồi lâu. Chính sự sợ vận động này làm cơ thể càng cứng hơn, giảm lưu thông, giảm linh hoạt và làm đau dễ tái phát.

Trường hợp anh Khanh phản ánh rõ mô hình này. Anh không chỉ bị đau do cấu trúc cột sống, mà còn sống trong nhiều năm stress, lo lắng, mất tự do vận động, sợ tái phát và phải liên tục tìm cách tự cứu mình. Đó là bối cảnh rất điển hình của đau mãn tính: bệnh không còn nằm riêng ở vùng lưng, mà đã trở thành một trạng thái toàn hệ thống của thân – tâm.

Stress và cơ chế làm đau nặng hơn

Anh Khanh cho rằng stress là yếu tố quan trọng trong bệnh của mình. Nhận định này có cơ sở trong khoa học đau hiện đại. Khi con người chịu stress kéo dài, hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh hơn, trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận tăng hoạt hóa, cortisol và các chất trung gian stress thay đổi. Cơ thể chuyển sang trạng thái sinh tồn: cơ bắp căng, hơi thở nông, giấc ngủ kém, tiêu hóa rối loạn, ngưỡng chịu đau giảm và hệ miễn dịch dễ bị mất cân bằng.

Ở người đau cột sống, stress có thể làm tăng co cơ vùng lưng – hông, làm giảm chất lượng giấc ngủ và làm não bộ dự đoán rằng cơ thể đang “không an toàn”. Khi não đánh giá cơ thể đang bị đe dọa, cảm giác đau thường tăng lên để buộc người bệnh chú ý và bảo vệ vùng đau. Cơ chế này hữu ích trong chấn thương cấp tính, nhưng nếu kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, nó có thể biến thành vòng lặp bệnh lý.

Vì vậy, giảm stress không phải là lời khuyên chung chung. Trong đau mãn tính, giảm stress là một phần của điều trị đa mô thức. Nó có thể làm giảm cảnh giác thần kinh, giảm co cứng cơ, cải thiện giấc ngủ và giúp người bệnh vận động trở lại an toàn hơn.

EFT – “Châm cứu tâm lý” có thể được hiểu như thế nào?

Bài báo gọi EFT là “châm cứu tâm lý” và mô tả đây là phương pháp kết hợp giữa huyệt đạo và tâm ý sâu để điều hòa năng lượng, giải tỏa tâm lý. Trong ngôn ngữ khoa học thận trọng, khái niệm “năng lượng bị ách tắc” chưa phải là một cơ chế sinh học được chứng minh theo tiêu chuẩn y học thực nghiệm. Tuy nhiên, EFT vẫn có thể được phân tích như một kỹ thuật thân – tâm gồm nhiều thành phần có khả năng tác động lên hệ thần kinh và cảm xúc.

Khi thực hành EFT, người bệnh thường tập trung vào một vấn đề cụ thể, gọi tên cảm giác khó chịu, đánh giá mức độ đau hoặc cảm xúc, sau đó gõ nhẹ theo nhịp trên một số điểm cơ thể trong khi lặp lại câu dẫn. Quá trình này có thể tạo ra nhiều tác động đồng thời. Người bệnh không né tránh cơn đau mà quan sát nó trong trạng thái được hướng dẫn. Cảm xúc sợ hãi được gọi tên. Nhịp gõ tạo kích thích cảm giác lặp lại, có thể làm cơ thể dịu xuống. Lời dẫn giúp tái cấu trúc cách người bệnh nói với chính mình. Bối cảnh lớp học hoặc trị liệu tạo cảm giác an toàn. Tất cả yếu tố này có thể làm giảm phản ứng đe dọa của não đối với tín hiệu đau.

Nhìn từ tâm lý học lâm sàng, EFT có phần giống tiếp xúc cảm xúc có kiểm soát. Người thực hành tiếp xúc với ký ức, cảm giác hoặc nỗi sợ liên quan đến đau nhưng không bị cuốn vào hoảng loạn. Nhìn từ thần kinh học, EFT có thể làm thay đổi chú ý, giảm hoạt hóa stress, tăng cảm giác kiểm soát và làm giảm cường độ đau được não dự đoán. Nhìn từ y học hành vi, EFT có thể giúp người bệnh thoát khỏi vị thế bị động, chuyển sang vai trò chủ động tự điều chỉnh.

Vai trò của thôi miên thư giãn trong đợt tái phát

Bài báo cho biết sau khi học tại Trung tâm, anh Khanh từng gõ EFT vài lần thì hết đau, nhưng khoảng một năm sau tái phát do bê chậu cảnh nặng. Khi đó anh nằm im, sử dụng thôi miên thư giãn trị liệu thẳng cột sống và gõ EFT trị đau. Từ đó đến thời điểm bài viết, anh cho biết không bị đau lại.

Chi tiết này rất quan trọng vì nó cho thấy quá trình cải thiện không phải là phép biến mất một lần rồi xong. Đau cột sống có thể tái phát khi cơ thể bị quá tải. Nhưng nếu người bệnh có kỹ năng tự điều hòa, họ có thể can thiệp sớm hơn vào vòng lặp đau – căng – sợ – co cơ. Thôi miên thư giãn giúp cơ thể giảm phản ứng cảnh giác, giảm co cứng, đưa chú ý vào hình ảnh phục hồi và tăng cảm giác kiểm soát. Khi kết hợp với EFT, người bệnh vừa làm dịu cảm xúc, vừa giảm phản ứng đau, vừa khôi phục niềm tin rằng cơ thể có thể ổn định trở lại.

Thôi miên trị liệu trong y học hiện đại thường được hiểu là trạng thái tập trung sâu, thư giãn, tăng khả năng đáp ứng với gợi ý tích cực trong điều kiện thân chủ tự nguyện hợp tác. Nhiều nghiên cứu đã khảo sát thôi miên trong kiểm soát đau, lo âu trước thủ thuật, hội chứng ruột kích thích, đau đầu và một số tình trạng liên quan đến stress. Hiệu quả khác nhau tùy từng người, nhưng cơ chế chung thường liên quan đến điều chỉnh chú ý, thay đổi ý nghĩa của cảm giác đau, giảm căng thẳng và tăng khả năng tự kiểm soát.

Vì sao một phương pháp tâm lý có thể ảnh hưởng đến đau cơ thể?

Câu hỏi trung tâm của bài viết là: tại sao một phương pháp làm việc với tâm lý lại có thể giúp đau thần kinh tọa, một vấn đề tưởng như thuộc về cột sống và dây thần kinh?

Câu trả lời nằm ở bản chất của đau. Đau là trải nghiệm do não tạo ra dựa trên thông tin từ cơ thể và bối cảnh toàn thân. Nếu não nhận được tín hiệu từ rễ thần kinh bị kích thích nhưng đồng thời cơ thể thư giãn, người bệnh bình tĩnh, cơ bắp mềm, niềm tin tích cực hơn và cảm giác an toàn tăng lên, cường độ đau có thể giảm. Ngược lại, nếu tín hiệu cơ thể tương tự nhưng người bệnh mất ngủ, lo lắng, sợ liệt, sợ mổ, căng cơ và stress cao, não có thể khuếch đại đau.

Vì vậy, điều trị đau mãn tính hiện đại thường không chỉ nhắm vào mô tổn thương. Nó cần kết hợp vận động phù hợp, vật lý trị liệu, giáo dục về đau, cải thiện giấc ngủ, giảm stress, điều chỉnh niềm tin về vận động, thuốc khi cần, can thiệp y khoa khi có chỉ định và các phương pháp thân – tâm giúp người bệnh tự điều hòa. EFT và thôi miên, nếu được sử dụng đúng phạm vi, có thể nằm trong nhóm hỗ trợ điều hòa thần kinh – tâm lý này.

Nhận định của Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Quân trong bài báo

Theo Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Quân, EFT là phương pháp trị liệu không dùng thuốc, xuất phát từ Mỹ và châu Âu, được gọi là “châm cứu tâm lý”. Ông mô tả phương pháp này như sự kết hợp giữa trị liệu tâm lý sâu và tác động huyệt đạo để giải tỏa cảm xúc ức chế, tiêu cực trong tiềm thức. Theo cách lý giải của ông, các ức chế tâm lý và cảm xúc có thể gây rối loạn hệ thần kinh và nội tiết, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần; khi các ách tắc được giải tỏa, cơ thể có thể ổn định và phục hồi chức năng tốt hơn.

Diễn giải này có thể được làm rõ theo ngôn ngữ khoa học hiện đại như sau: cảm xúc tiêu cực kéo dài và stress mạn tính có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, trục nội tiết stress, giấc ngủ, phản ứng viêm, hành vi vận động và cảm nhận đau. Khi người bệnh được hỗ trợ giảm căng thẳng, xử lý cảm xúc bị kẹt, thư giãn sâu và thay đổi cảm giác an toàn bên trong, hệ thần kinh có thể bớt cảnh giác, cơ thể bớt co cứng và cảm nhận triệu chứng có thể cải thiện. Đây là cách hiểu phù hợp hơn với tiêu chuẩn khoa học, đồng thời vẫn giữ tinh thần cốt lõi của phương pháp: thân và tâm có liên hệ hai chiều.

Những gì trường hợp này có thể gợi mở

Trường hợp anh Đặng Văn Khanh gợi mở rằng đau thần kinh tọa mạn tính có thể được cải thiện khi người bệnh kết hợp nhiều hướng: điều trị y khoa khi cần, tác động cột sống, bấm huyệt, học kỹ năng tự chăm sóc, giảm stress, điều chỉnh sinh hoạt, ngủ đủ, ăn uống đầy đủ dưỡng chất và thực hành EFT hoặc thôi miên thư giãn. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc một kỹ thuật duy nhất “chữa khỏi” mọi thứ, mà ở mô hình tổng hợp: cơ thể cần được chăm sóc cả về cấu trúc, thần kinh, cảm xúc và lối sống.

Trường hợp này cũng cho thấy người bệnh mãn tính có thể trở thành người hiểu sâu cơ thể mình. Sau nhiều năm đau, anh Khanh không chỉ tìm cách chữa cho mình mà còn học bấm huyệt tay, chân, huyệt tai, trị liệu tác động cột sống và hỗ trợ người khác. Điều này phản ánh một nguyên lý quan trọng trong phục hồi: người bệnh không chỉ là người nhận điều trị, mà có thể trở thành người tham gia chủ động vào quá trình phục hồi của chính mình.

Những gì không nên kết luận quá mức

Từ một bài báo và một trường hợp cá nhân, không thể kết luận rằng EFT chữa khỏi thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống hoặc đau thần kinh tọa cho mọi người. Cũng không thể khẳng định rằng đau thần kinh tọa luôn có căn nguyên chủ yếu từ stress. Trong nhiều trường hợp, đau thần kinh tọa có nguyên nhân cơ học rõ ràng, cần chẩn đoán hình ảnh, dùng thuốc, vật lý trị liệu, tiêm giảm đau hoặc phẫu thuật khi có chỉ định. Một số triệu chứng thần kinh là cấp cứu và không được trì hoãn.

Cách hiểu an toàn là: EFT, thôi miên thư giãn và các phương pháp điều hòa thân – tâm có thể hỗ trợ một số người giảm đau, giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ, giảm sợ vận động và tăng cảm giác kiểm soát. Chúng nên được dùng như một phần bổ trợ trong chăm sóc đa mô thức, không thay thế khám và điều trị y khoa.

Lưu ý y khoa và an toàn

Người bị đau thần kinh tọa cần đi khám nếu đau kéo dài, đau tăng, đau lan xuống chân kèm tê hoặc yếu, đi lại khó, hoặc không cải thiện sau một thời gian tự chăm sóc. Cần cấp cứu ngay nếu có đau thần kinh tọa hai bên, yếu hoặc tê nặng hai chân, tê vùng sinh dục hoặc hậu môn, bí tiểu, khó tiểu, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, vì đây có thể là dấu hiệu chèn ép thần kinh nghiêm trọng.

EFT, tự thôi miên, thư giãn sâu, bấm huyệt, tác động cột sống và các phương pháp thân – tâm cần được thực hành đúng, có hướng dẫn phù hợp và không dùng để trì hoãn điều trị y khoa khi có dấu hiệu nguy hiểm. Người có trượt đốt sống, thoát vị đĩa đệm nặng, loãng xương, chấn thương cột sống, ung thư, nhiễm trùng, sốt, sụt cân bất thường hoặc yếu liệt cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp tác động cơ thể nào.

Nguồn bài gốc: Nhật Hà – Báo Khoa học & Đời sống, số 43, ngày 8/4/2016
Chương trình liên quan: Haruva – Khơi Nguồn Sức Sống Mới
Phương pháp được đề cập: EFT, tự thôi miên thư giãn, điều hòa stress, hỗ trợ cảm nhận đau
Hotline: 0904.606.965
Email: chualanhkhongdungthuoc@gmail.com

Unter der Vietnam Federation of UNESCO Associations bildet das Zentrum in speziellen Methoden zur Gesundheitsförderung, Prävention und unterstützenden Behandlung körperlicher und seelischer Beschwerden aus. Außerdem bietet es Schulungen in Lernmethoden, Denkweisen und angewandter Psychologie für Kommunikation, Business, Verhandlung und Verkauf an.

© 2026 Trị Bệnh Không Dùng Thuốc. All rights reserved.

Heile deinen Geist

Kontakt

Adresse: Kultur- und Sportzentrum, Yen Phu Ward, Nr. 1/15, Gasse 189, An Duong Straße, Bezirk Tay Ho, Hanoi.

Hotline: 0904.606.965